Նորություններ

«Դատաիրավական համակարգում շատ են փրփուրները». երիտասարդ իրավաբան

«Ավելի լավ է Վճռաբեկ դատարանի մի գիտագործնական մեկնաբանություն շատ կարդալ, քան թե գեղարվեստական գրքեր»,- երիտասարդ իրավաբան, Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի ուսանող Առնոլդ Վարդանյանի համոզմունքն է:

Նա նպատակ ունի դառնալ դատախազ, բայց ոչ գլխավոր: Ինչո՞ւ երիտասարդը չի հավակնում այդ պաշտոնին, ինչո՞ւ է նա իրեն համարում Քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի «ֆանատը», ինչպիսի՞ պատկերացումներ ունի նա դատաիրավական համակարգի մասին, ինչո՞ւ հարցազրույցի ընթացքում նա հիշեց Հոհաննես Շիրազի «Մարգարիտն ու փրփուրը» բանաստեղծությունը և ի վերջո՝ ովքեր են, ըստ նրա, մեր դատական համակարգի փրփուրները ու ինչու մարգարիտներն այդպես էլ ծովի երես դուրս չեն գալիս:

Իրավաբանների պահվածքի, նրանց խոսքի արժանահավատության, բուհում կոռուպցիայի և երիտասարդ իրավաբանի նպատակների մասին է Իրավաբան.net-ի «Երիտասարդ իրավաբանները» նոր շարքի հերթական հարցազրույցը:

– Ինչպե՞ս եղավ, որ ընդունվեցիր ԵՊՀ-ի իրավագիտության ֆակուլտետ: Օրինակ՝ ես մանուկ հասակում երազել եմ գրող դառնալ, սակայն պահի բերումով այնպես եղավ, որ որոշեցի ընտրել լրագրության ոլորտը, քեզ մոտ ինչպե՞ս կայացվեց իրավագիտություն ֆակուլտետ ընդունվելու որոշումը:

– Իրականում, իմ մասնագիտությունը ես չեմ ընտրել, իմ մայրիկն է խորհուրդ տվել, ու ես դրա համար նրան անչափ շնորհակալ եմ մինչև կյանքիս վերջ: Ինձ ճանաչող բոլոր մարդիկ գիտեն, որ իրավաբանությունը և ես, ասես, մի մարմին ու մի հոգի լինենք, մի ընդհանուր ամբողջություն ենք կազմում և ես առանց իրավաբանության ուղղակի իմ կյանքը չեմ պատկերացնում: Ես 5 տարեկանում եմ դպրոց գնացել, ավարտել եմ 15-ում և այդ ժամանակ եմ ընդունվել բուհ, այսինքն՝ բավականին փոքր տարիքում եմ եղել՝ իմ հասակակիցների համեմատ: Թե՛ դպրոցում, թե՛ բուհում միշտ ինձնից տարիքով ավագների հետ եմ սովորել: Այս տարի ավարտում եմ բուհը:

– Ի՞նչ պլաններ կան հետագայի առումով, ի՞նչ ես ուզում դառնալ:

Այդ հարցը ինձ միշտ տալիս են, ես ուզում եմ դառնալ դատախազ, բայց դա այն ուղղությունն է, որ ոչ թե դառնում են, այլ այդպիսին ծնվում, որովհետև դա մարդու խառնվածք է, էություն, բովանդակություն և մարդու հոգեբանություն: Ինձ չեմ տեսնում փաստաբանական կողմում՝ որոշակի հանգամանքներից ելնելով: Փաստաբանությունն այսօր դինամիկ զարգացող ինստիտուտ է, բայց ներկայումս փաստաբանների թիվը 1900-ի է հասել, շուտով կանցնի: Դատարանում հաճախ ականատես ենք լինում փաստաբանների բավականին ցածր պրոֆեսիոնալիզմին: Չնայած՝ մենք ունենք նաև շատ լավ փաստաբաններ, բայց մեծամասնությունը բավականին ցածր արհեստավարժություն ունեն:

– Միանգամից դատախազ, կարծում եմ, դա մի փոքր ամբիցոզն ձգտում է: Մի փոքր հումորով մոտենանք հարցին՝ միգուցե գլխավոր դատախազին է՞լ ես քեզ հակառակորդ համարում:

– Ոչ, գլխավոր դատախազի պաշտոնի մասին ես չեմ մտածում, ավագ դատախազ լինելն էլ է լավ: Ես հակառակորդ չեմ ուզում ոչ մեկին լինել (ժպտում է – Գ.Թ.):

– Լավ: Հասկացանք՝ դատախազական ինստիտուտը մարդկային խառնվածք է, էություն և բովանդակություն, բայց ինչո՞վ է այն քեզ գերում:

– Դատարանում իր դատավարական կարգավիճակով: Մեղադրողի կարգավիճակը՝ ներկայացնելով պետության շահերը դատարանում, պետության անունից հանդես գալը, ներկայացնելով քո պետությունը, ելույթ ունենալովդա մեծ պատիվ է:

– Ինչպե՞ս ես առաջադիմում:

– Գերազանց եմ սովորում, միշտ ձգտում եմ բարձր գնահատականներ ստանալ:

– Ոնց հասկացա՝ քրեական ոլորտն է քեզ գրավում:

– Այո, ներկա պահին մասնագիտացած եմ քրեաիրավական գծով: Ես նաև գրում եմ գիտական աշխատանքներ, այս տարի նախապատրաստվում եմ Ցեղասպանության 100-ամյակին նվիրված գիտաժողովին մասնակցել, ներկայացնել գիտական աշխատանք, մասնավորապես Ցեղասպանության մերժողական քաղաքականությունը իրավական վերլուծության լույսի ներքո եմ փորձում ներկայացնել՝ վերլուծելով նաև այս տարի հունվարի 28-ին տեղի ունեցած «Փերինչեքն ընդդեմ Շվեյցարիայի» գործը: Ներկայացնել, թե ինչքանով էր այդ դատական ակտը համապատասխանում Եվրոպական դատարանի վարած իրավական քաղաքականությանը:

– Չակերտները կբացես՝ ինչքանո՞վ:

– Այն ընդհանրապես չի համապատասխանում՝ այնքանով, որքանով որ Եվրոպական կոնվենցիան տալիս է 10 հոդվածը, որում խոսվում է խոսքի ազատության մասին, այնքանով որքանով՝ տրվում է խոսքի ազատության շրջանակները՝ միևնույն ժամանակ սահմանափակվում է՝ ասվելով, որ այն անծայրածիր իրավունք չէ:

– Ինչպիսի՞ն են քո պատկերացումները դատաիրավական համակարգի մասին: Այսօր այն է, ի՞նչ որ պետք է լիներ, թե որոշ բաներ կուզեիր, որ փոխվեր:

– Մեր դատաիրավական համակարգում շատ են, այսպես կոչված, փրփուրները: Հովհաննես Շիրազը մի բանաստեղծություն ունի, կոչվում է «Մարգարիտն ու փրփուրը», որի վերջին քառատողը շատ յուրահատուկ կերպով արտահայտում է մեր դատական համակարգի հիմնական թերությունները: Բանաստեղծությունում ասվում է՝

«Մարդիկ կան, որոնք փրփուրի նման
Միշտ կյանքի ծովի երեսն են ելնում,
Բայց խորքում որքա՜ն
Մարգարիտներ կան,
Որոնց փառքը դեռ փրփուրն է խլում»:

Այ հենց այդ փրփուրներն են, որոնք դատական համակարգում «ծովի երեսն են ելնում», նրանք ուսանողական տարիներին չեն սովորում, ընդունվում են փաստաբանական դպրոց, որովհետև ընդունելությունը շատ հեշտ է, արդյունքում դառնում են փաստաբան ու դատական համակարգը սկսում է խախտվել, հավասարակշռությունը դատական համակարգում սկսում է խախտվել:

– Այսինքն՝ փաստաբանական ինստիտուտի պատճառո՞վ է միայն այդ խախտումը գրանցվում:

– Ես չեմ ասում, որ մենք ունենք միայն պրոֆեսիոնալ դատախազներ ու դատավորներ, ո՛չ, կան թերություններ, բայց ըստ իմ սուբյեկտիվ կարծիքի՝ մեր փաստաբանների դպրոցում ընդունելության կարգը շատ պարզեցված է, որովհետև 400 հարցով շտերամարանով կազմակերպել ընդունելություն, որ նախօրոք մասնակիցները կարող են սովորել ու մասնակցել, մի քիչ արդյունավետ չէ: Մյուս հիմնախնդիրը, որ կա Հայաստանում, ըստ իս, մեր սահմանադրության հետ է կապված: Բազմաթիվ գրքերում էլ դա նշվում է, որ այն չի դիտվում ազգային մշակույթի օրգանական բաղադրատար, ինչո՞ւ որովհետև հենց Սահմանադրության հայեցակարգում առաջին նախադասությունը սկսվում է ֆրանսիական մարդու և քաղաքացու 1789թ. օգոտսոսի 12-ի հռչակագրի 16-րդ հոդվածով, որտեղ ասվում է, որ յուրաքանչյուր հասարակություն, որտեղ մարդու իրավունքները բավարար չափով երաշխավորված չեն, չկա իշխանությունների բաժանում, ապա այդ երկրում Սահմանադրություն որպես այդպիսին չկա: Այսինքն՝ մեզ մոտ խնդիրը կայանում է իրավունքները պատշաճ կերպով երաշխավորելու մեջ: Դրանով է պայմանավորված, որ նոր Սահմանադրության հայեցակարգի հենց հիմքում ընկած սկզբունքներից մեկը մարդու իրավունքների երաշխավորումն է: Մյուս հիմնախնդիրը կապված է հասարակության վստահության հետ՝ արդարդատության համակարգի նկատմամբ: 2000թ. նոյեմբերի 4-6-ը ՄԱԿ-ի Հազարամյակի գագաթնաժողովում ստորագրել ենք փաստաթուղթ, որը խոսում է նաևօրենքի իշխանության նկատմամբ ժողովրդի հարգանքի բարձրացման մասին: Այն շատ կարևորագույն նպատակ է հանդիսանում, որ մարդիկ իրենց հավատը բարձրացնեն արդարադատության նկատմամբ: Մեր դատավորիվարքագծի կանոնագրքում կա մի նախադասություն՝ «Արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի, այլև լինի տեսանելի, համոզիչ և ընկալվի որպես արդարության հաստատում»: Այ, սկսած հենց այդ պահից, ըստ իս, հասարակության հավատը կբարձրանա: Դրանով է նաև պայմանավորված, որ Քրեական դատավարության նոր օրենսգրքում նմանատիպ մի դրույթ կա՝ 15-րդ հոդվածում ամրագրել են, որ դատավորը արդարադատություն իրականանցելիս պետք է լինի և երևա անկողմնակալ:

– Խոսենք ընտանիքից, քեզնից՝ որպես անձնավորություն, ոչ թե որպես իրավաբան: Սիրո՞ւմ ես գեղարվեստական գրքեր կարդալ և ի՞նչ հոբբի ունես:

– Ընտանիքումս առաջինն եմ ես որպես իրավաբան, ունեմ քույր, ով սովորում է ԵՊՀ-ում: Գեղարվեստական գրքեր չեմ հասցնում կարդալ, ժամանակը չի հերքում, մասնագիտական եմ կարդում, ավելի լավ է Վճռաբեկ դատարանի մի գիտագործնական մեկնաբանություն ավելի կարդալ, քան թե գեղարվեստական գրքեր, որովհետև արդյունքում շատ ավելի բան ես իմանում: Ուսումնական տարիներին ոչ մի գեղարվեստական գիրք չեմ կարդացել: Ազատ ժամանակ չի լինում, եթե լինում էլ է, սիրում եմ դասական երաժշտությամբ զբաղվել, դաշնամուր նվագել:

 – Շուտով հրաժեշտ ես տալու նաև բուհական կյանքին, այդպես չէ՞:

– Ոչ, մտադիր եմ շարունակել մագիստրոսական կրթությունը, կրկին ԵՊՀ-ում կշարունակեմ:

– Իսկ արտերկրում սովորելու մտադրություն կա՞:

– Ոչ, հիմնականում այն ուսանողները, ովքեր որ գնում են, մնում են արտասահմանում, հետ չեն գալիս:

– Քո հետագա կյանքը պատկերացնո՞ւմ ես միայն այստեղ՝ Հայաստանում:

– Այո, ես Հայաստանի Հանրապետությունում, դատաիրավական համակարգում եմ ինձ պատկերացնում:
– Բուհական խնդիրներից մեկը կոռուպցիան է, ԵՊՀ-ում նման խնդիրների առնչվել: Ի՞նչ կարող ես ասել՝ որպես ուսանող, ով ներսում է:

Որ պատասխանեմ՝ ասելով՝ ոչ, արդարացի չի լինի, քանի որ կան ուսանողներ, ովքեր չեն սովորում, ավարտում են բուհը՝ ստանալով դիպլոմ, պաշտոններ են ստանում դատաիրավական համակարգում, որից էլ այն սկսում է կաղել, հենց այդ պատճառով: Այսքանը:

– Կարծում եմ՝ երբ քո նպատակը իրականացվի, այսինքն՝ երբ որ դու դատախազ դառնաս, աշխատելու ես Քրեական դատավարության նոր օրենսգրքով: Ես տեղյակ եմ, որ այն ուսուցանվում է ԵՊՀ-ում, ինչպիսի՞ վերաբերմունք է ձևավորվել այս օրենսգրքի նկատմամբ:

– Ես հանդիսանում են Քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծի այսպես ասած՝ ֆանատներից մեկը, չնայած այն ունի շատ ընդդիմախոսներ՝ պայմանավորված այն հանգամանքով, որ իր մեջ պարունակում է բավականին վիճելի դրույթներ: Իմ կարծիքով՝ այն սկսած 2006թ.-ից, երբ որ մշակվել է, այդ հիմնախնդիրները հասցրված են հնարավորինս նվազագույնի: Ամբողջ նախագիծը կառուցված է հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռության սկզբունքի հիման վրա, իր մեջ նորամուծություն է պարունակում, լուրջ էթիկական դրույթ է պարունակում` ընդհուպ մինչև սկզբունքի մակարդակով: Նոր քրեական դատավարության օրենսգիրքը՝ որպես հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռության հիման վրա կառուցված էթիկական սպեկտորի լույսի ներքո վաղ թե ուշ բացելու է արդարության և անկողմնակալության վարագույրները:

– Նկատեցի, որ պոեզիայից ես մեջբերումներ անում, այլաբանություններ, փոխաբերություններ օգտագործում: Մի խոսքով՝ պոետիկ երանգ եմ տեսնում քո արտահայտչամիջոցներում: Այս համակարգը ինչքանո՞վ է համահունչ պոեզիային:

– Պոետիկ չէի ասի, ես միշտ ձգտում եմ գեղեցիկ իրավական լեզվով խոսել, որովհետև իրավաբանի համար լեզուն, տեսքը շատ կարևոր նշանակություն ունեն, իրավաբանը ելույթ է ունենում, ներկայացնում է, նրա խոսքը պետք է լինի փաստարկված: Ես միշտ նշում եմ հոդվածները, տարեթվերը, ինչի մասին վկայում է նաև մեր հարցազրույցը: Ես գտնում եմ, որ փաստաբանի, իրավաբանի յուրաքանչյուր խոսքը լինի փաստարկված, օրինակ՝ Դուք պատկերացնում եք, որ դատարանում մի կողմը ելույթ ունենալով՝ ասի, որ ես գիտեմ՝ Քաղաքացիական օրենսգրքում նման մի դրույթ է գրված, իսկ մյուս կողմն էլ ասի, ոչ ես գիտեմ, որ այլ դրույթ է գրված: Այսինքն՝ իրավաբանը պետք է փաստարկված խոսի, իրավական լեզուն, տեսքը, այդ ամեն ինչը պետք է համապատասխանի իրավաբանի կարգավիճակին ու էությանը:

Հարցազրույցը` Գևորգ Թոսունյանի

Լուսանկարները՝ Հերմինե Վիրաբյանի

Նախագծի մտահաղացման հեղինակ Կարեն Զադոյան

Իրավաբան.net

 

  Դիտվել է`

Իրավաբան TV

Հետևեք մեզ Facebook-ում

  Պատուհանը կփակվի 6 վայրկյանից...   Փակել